Jolanta Budzowska

radca prawny

Partner w kancelarii Budzowska Fiutowski i Partnerzy. Radcowie Prawni (BFP) z siedzibą w Krakowie. Specjalizuje się w reprezentacji osób poszkodowanych w cywilnych procesach sądowych w sprawach związanych ze szkodą na osobie, w tym w szczególności z tytułu błędów medycznych oraz z tytułu naruszenia dóbr osobistych.
[Więcej >>>]

Jak uzyskać odszkodowanie?

Odpowiedzialność zawodowa lekarzy w liczbach

Jolanta Budzowska15 maja 2026Komentarze (0)

Pierwszym odruchem poszkodowanego pacjenta często jest skierowanie wniosku o ukaranie lekarza do rzecznika odpowiedzialności zawodowej. Czy to dobry krok? Postaram się odpowiedzieć na to pytanie pokazując, jak odpowiedzialność zawodowa lekarzy przekłada się na twarde dane, czyli liczby. Ile skarg pacjentów kończy się ukaraniem lekarza?

W latach 2020–2024 do okręgowych izb lekarskich wpływało rocznie od 2786 do 4015 skarg i wniosków o podjęcie postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy. Tylko około 10% wszystkich skarg kończyło się orzeczeniem o ukaraniu.

To nie znaczy, że pozostałe 90% skarg było bezzasadnych. Oznacza natomiast, że pacjent, który kieruje skargę do organów odpowiedzialności zawodowej lekarzy, powinien wiedzieć, jak działa ten system, jakie są jego ograniczenia i czego realnie może się po nim spodziewać.

Dane, które przedstawiam poniżej, pochodzą z odpowiedzi Ministerstwa Zdrowia na wniosek o dostęp do informacji publicznej oraz z danych liczbowych uzyskanych z izb lekarskich. Ministerstwo Zdrowia wskazało, że w latach 2020–2025 samorząd lekarski otrzymał łącznie 41 516 206,46 zł dotacji z budżetu państwa na realizację określonych zadań, w tym zadań związanych z postępowaniami w sprawie odpowiedzialności zawodowej lekarzy i lekarzy dentystów.

Odpowiedzialność zawodowa lekarzy

Odpowiedzialność zawodowa lekarzy

Odpowiedzialność zawodowa lekarzy – najważniejsze liczby 

W latach 2020–2024 liczba skarg i wniosków kierowanych do okręgowych izb lekarskich rosła:

Rok    Liczba skarg do OIL
2020    2786
2021    3203
2022    3338
2023    4014
2024    4015

Oznacza to wzrost z 2786 spraw w 2020 r. do 4015 spraw w 2024 r., czyli o około 44%.

Dla porównania, w tym samym okresie okręgowi rzecznicy odpowiedzialności zawodowej wszczęli postępowania w następującej liczbie spraw:

Rok   Wszczęte postępowania przez rzeczników 
2020   1290
2021   1409
2022   1428
2023   1545
2024   1711

 

Te dane nie obejmują wszystkich izb — brakuje informacji m.in. z OIL w Szczecinie oraz Wojskowej Izby Lekarskiej, które nie udzieliły pełnych danych w tym zakresie. Dlatego należy je traktować jako dane ostrożne, raczej zaniżające pełną skalę aktywności rzeczników.

Ile skarg kończy się wnioskiem o ukaranie?

Liczba spraw, w których rzecznik skierował wniosek o ukaranie, wyglądała następująco:

Rok    Wnioski o ukaranie 
2020    379
2021    398
2022    379
2023    515
2024    580

 

To oznacza, że tylko część spraw przechodzi przez etap rzecznika i trafia do sądu lekarskiego. W przybliżeniu wniosek o ukaranie stanowił około 30% wszczętych postępowań.

Dla pacjenta to bardzo ważna informacja. Samo złożenie skargi nie oznacza, że sprawa zostanie rozpoznana przez sąd lekarski. Duża część spraw kończy się wcześniej: odmową wszczęcia, umorzeniem albo innym rozstrzygnięciem rzecznika.

Ile spraw kończy się ukaraniem lekarza?

W latach 2020–2024 okręgowe sądy lekarskie wydały następujące orzeczenia o ukaraniu i uniewinnieniu:

Rok      Orzeczenia o ukaraniu    Orzeczenia o uniewinnieniu 
2020      285   34
2021      368   80
2022      330   70
2023      382   48
2024      414   66

 

Z zestawienia wynika, że w stosunku do wszystkich skarg wpływających do izb lekarskich orzeczeniem o ukaraniu kończyło się około 10% spraw:

Rok   Skargi   Ukarania     Odsetek ukarań
2020   2786   285    ok. 10,2%
2021   3203   368    ok. 11,5%
2022   3338   330    ok. 9,9%
2023   4014   382    ok. 9,5%
2024   4015   414    ok. 10,3%

 

Wniosek: pacjent powinien mieć świadomość, że postępowanie przed organami odpowiedzialności zawodowej lekarzy jest systemem silnie selekcyjnym. Z punktu widzenia pacjenta nie jest to prosta droga do „rozliczenia lekarza”.

Statystycznie tylko około jedna na dziesięć skarg kończy się ukaraniem.

Sąd lekarski – kary

Inaczej wyglądają dane, gdy spojrzymy tylko na sprawy zakończone orzeczeniem o ukaraniu albo uniewinnieniu. Wtedy udział ukarań jest bardzo wysoki:

Rok    Ukarania     Uniewinnienia    Odsetek ukarań 
2020    285    34    ok. 89%
2021    368    80    ok. 82%
2022    330    70    ok. 83%
2023    382    48    ok. 89%
2024    414    66    ok. 86%

 

To prowadzi do dwóch możliwych interpretacji.

Pierwsza, korzystna dla systemu: rzecznicy odpowiedzialności zawodowej dokonują ostrej selekcji i kierują do sądów lekarskich głównie te sprawy, w których istnieją podstawy do ukarania.

Druga, bardziej krytyczna, i moim zdaniem bliższa prawdy: próg dojścia pacjenta do sądu lekarskiego jest wysoki. Najważniejszy etap dla pacjenta rozgrywa się wcześniej — przed rzecznikiem, często bez takiego poziomu jawności i kontradyktoryjności, jakiego pacjent mógłby oczekiwać w sprawie dotyczącej naruszenia zasad etyki przez lekarza.

Obie interpretacje mogą być częściowo prawdziwe. Same liczby nie odpowiadają na pytanie, czy sprawy umarzane były rzeczywiście bezzasadne, czy też pacjenci przegrywali z formalizmem, brakiem dowodów, przewlekłością albo nierównowagą proceduralną.

Jakie kary są najczęstsze?

W latach 2020 – połowa 2025 zapadły następujące kary:

Rodzaj kary  Liczba 
Upomnienie    971
Nagana    488
Kara pieniężna    542
Zakaz pełnienia funkcji kierowniczych      14
Ograniczenie prawa wykonywania zawodu      78
Zawieszenie prawa wykonywania zawodu    269
Pozbawienie prawa wykonywania zawodu      26

 

Łącznie daje to 2388 kar.

Najczęstsze były trzy kary: upomnienie, nagana i kara pieniężna. Stanowiły one razem około 84% wszystkich kar.

Kary najmocniej ingerujące w możliwość wykonywania zawodu — ograniczenie, zawieszenie albo pozbawienie prawa wykonywania zawodu — były znacznie rzadsze. W sumie było ich 373, czyli około 15,6% wszystkich kar.

Wniosek: system odpowiedzialności zawodowej lekarzy w praktyce najczęściej nie prowadzi do wyeliminowania lekarza z zawodu. Najczęściej kończy się sankcją łagodną albo średnią.

Interes pacjenta: czy warto składać skargę do izby lekarskiej?

Skarga do rzecznika odpowiedzialności zawodowej może mieć sens, gdy pacjent chce:

  1. zawiadomić organ zawodowy o zachowaniu lekarza,
  2. doprowadzić do oceny postępowania lekarza z perspektywy zasad etyki i wykonywania zawodu,
  3. uzyskać dodatkowe ustalenia, które mogą mieć znaczenie w innym postępowaniu,
  4. przeciwdziałać powtarzaniu podobnych zdarzeń wobec innych pacjentów,
  5. domagać się reakcji środowiska lekarskiego na zachowanie lekarza.

Ale pacjent powinien znać ograniczenia tej drogi.

  • Skarga do izby lekarskiej nie jest postępowaniem odszkodowawczym. Jej celem nie jest naprawienie szkody pacjenta. Jeżeli celem pacjenta jest uzyskanie odszkodowania, renty, zadośćuczynienia albo ustalenie odpowiedzialności cywilnej za błąd medyczny, postępowanie przed izbą lekarską nie zastępuje sprawy cywilnej. Może mieć znaczenie dowodowe lub moralne, ale nie jest drogą do uzyskania świadczenia pieniężnego dla pacjenta.

 

  • Statystycznie tylko około 10% skarg kończy się ukaraniem lekarza.

 

  • Pacjent może znaleźć się w trudnej pozycji proceduralnej. Lekarz, którego dotyczy sprawa, często korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika — radcy prawnego lub adwokata. Pacjent natomiast często działa sam, po traumatycznym doświadczeniu leczenia, bez znajomości procedury, bez dostępu do wiedzy medycznej i bez umiejętności formułowania zarzutów w sposób odpowiadający standardom postępowań dyscyplinarnych.

 

  • Organy odpowiedzialności zawodowej są organami samorządu lekarskiego. Rzecznikami i sędziami są lekarze. To nie musi automatycznie oznaczać stronniczości, ale z perspektywy pacjenta rodzi pytanie o niezależność, profesjonalizację i równowagę stron.

Czy rzecznicy i sądy lekarskie powinni być bardziej profesjonalni?

Moim zdaniem to jedno z najważniejszych pytań wynikających z tych danych.

Dziś lekarz, którego postępowanie jest oceniane, coraz częściej występuje z profesjonalnym pełnomocnikiem. Taki pełnomocnik zna procedurę, wie, jak kwestionować opinie, terminy, wnioski dowodowe, zakres zarzutów i sposób formułowania odpowiedzialności.

Po drugiej stronie często stoi pacjent albo rodzina pacjenta. Nie zawsze mają prawnika. Nie zawsze potrafią odróżnić błąd medyczny od niepowodzenia terapeutycznego. Nie zawsze wiedzą, jakie dokumenty złożyć i jak sformułować zarzut.

W tej sytuacji można zadać pytanie: czy system, w którym sprawy prowadzą lekarze-rzecznicy i rozstrzygają lekarze-sędziowie, jest wystarczająco przygotowany do postępowań coraz bardziej skomplikowanych prawnie?

Nie chodzi o prostą tezę, że lekarze nie powinni brać udziału w ocenie zawodowej innych lekarzy. Wiedza medyczna jest w takich sprawach konieczna. Ale można pytać, czy model powinien zostać wzmocniony przykładowo o udział prawników w składach orzekających i profesjonalne wsparcie proceduralne dla rzeczników.

Profesjonalizacja nie musi oznaczać „odebrania” spraw lekarzom. Może oznaczać, że sprawy odpowiedzialności zawodowej powinny być prowadzone w sposób bardziej przewidywalny, bardziej przejrzysty i mniej zależny od tego, na ile skutecznych obrońców zatrudni lekarz odpowiadający za naruszenie zasad etyki.

Finansowanie: państwo płaci za postępowania, ale nie za prewencję

Ministerstwo Zdrowia podało, że dotacja przekazana na prowadzenie postępowań w sprawie odpowiedzialności zawodowej lekarzy i lekarzy dentystów wyniosła:

Rok Dotacja na postępowania w sprawie odpowiedzialności zawodowej
2020    2 287 306,61 zł
2021    3 131 951,09 zł
2022    2 514 515,64 zł
2023    2 421 313,76 zł
2024    2 548 122,00 zł
2025    2 904 560,00 zł

 

Jednocześnie MZ wskazało, że nie przekazuje dotacji na działalność prewencyjną w zakresie odpowiedzialności zawodowej ani na prowadzenie rejestru ukaranych.

Państwo finansuje więc przede wszystkim obsługę postępowań, czyli reakcję po fakcie. Nie finansuje natomiast — przynajmniej w tej kategorii dotacji — działań prewencyjnych, które mogłyby ograniczać liczbę naruszeń w przyszłości.

Z perspektywy pacjentów to może być poważny problem. System bezpieczeństwa pacjenta nie powinien zaczynać się dopiero wtedy, gdy pacjent składa skargę po szkodzie. Powinien również zapobiegać powtarzaniu błędów.

Odpowiedzalność zawodowa – rzadka sytuacja

Według GUS w 2024 r. liczba lekarzy mieszkających w Polsce i posiadających prawo wykonywania zawodu wyniosła 166,5 tys., a liczba lekarzy pracujących bezpośrednio z pacjentem wyniosła 141 193. Główny Urząd Statystyczny podał też, że bezpośrednio z pacjentem pracowało 36 965 lekarzy dentystów.

Z kolei Naczelna Izba Lekarska publikuje zestawienia statystyczne z Centralnego Rejestru Lekarzy; najnowsze zestawienia dostępne na stronie NIL są aktualne na dzień 31 grudnia 2025 r.

Na tym tle skargi do organów odpowiedzialności zawodowej nie są zjawiskiem masowym w sensie procentowym. W 2024 r. 4015 skarg odpowiadało około 2% populacji lekarzy i lekarzy dentystów liczonej bardzo orientacyjnie według danych GUS/NIL.

Ale z perspektywy pacjentów to nadal tysiące konkretnych historii rocznie: opóźnionych diagnoz, błędów terapeutycznych, problemów z dokumentacją, komunikacją, zgodą na leczenie, poszanowaniem praw pacjenta albo standardami wykonywania zawodu.

Niska statystyczna skala nie oznacza niskiej społecznej wagi problemu.

Co z tych danych wynika dla pacjentów?

  1. Skarga do izby lekarskiej może być ważnym narzędziem, ale nie powinna być mylona z pozwem o odszkodowanie.
  2. Pacjent powinien wiedzieć, że najważniejszy etap sprawy rozegra się przed rzecznikiem odpowiedzialności zawodowej. To tam zapada decyzja, czy sprawa pójdzie dalej.
  3. Pacjent powinien dobrze przygotować skargę — opisać fakty, wskazać dokumentację, określić zarzuty i unikać ogólnych ocen bez dowodów.
  4. Dane pokazują potrzebę większej przejrzystości systemu. Społeczeństwo powinno wiedzieć nie tylko, ile było ukarań, ale także ile było odmów wszczęcia, ile umorzeń, ile spraw trwało ponad rok, ile uległo przedawnieniu i ile razy sąd wyższej instancji zmieniał rozstrzygnięcie.
  5. Jeżeli lekarze w takich sprawach korzystają z prawników, a pacjenci często występują sami, trzeba poważnie rozważyć, czy system nie wymaga większego wsparcia pacjenta i większej profesjonalizacji po stronie organów.

Z perspektywy pacjentów najważniejszy wniosek jest taki:

postępowanie przed izbą lekarską, podobnie jak postępowanie karne, może mieć znaczenie, ale nie jest prostą ani wystarczającą drogą dochodzenia sprawiedliwości po błędzie medycznym. Pacjent powinien znać statystyki, zanim zdecyduje, czego od tej drogi oczekuje.

O ciekawych przypadkach postępowań przed sądem lekarskim przeczytasz też w poście: „Sąd lekarski: kiedy przegrana jest wygraną.” oraz „Błąd lekarski: sprawa dla prokuratury czy sądu lekarskiego?”

Za udostępnienie danych do powyższej analizy dziękuję Fudacji Ośrodek Pomocy Poszkodowanym.

Oparzenie na stole operacyjnym okiem biegłego

Jolanta Budzowska07 maja 2026Komentarze (0)

To będzie historia o tym, jak lekarz – orzecznik za wszelką cenę chce bronić innych lekarzy, ale ta chęć „wchodzi” tak mocno, że efekt jest odwrotny. Bo oparzenia na stole operacyjnym w zasadzie nie da się wybronić. Można jednak próbować załagodzić skutki. Niestety, nie tym razem.

Oparzenie na stole operacyjnym nie jest tak rzadkie, jak się wydaje. Do oparzenia pacjentki doszło i tym razem. To, co było nietypowe (o typowych sytuacjach przeczytasz m.in. w poście „Nie jestem strażakiem”), to to, że oparzenie nastąpiło od metalowego kubka z wrzątkiem.

Ten zwykły kubek miał niezwykłe zadanie: ogrzać lub „odparować” optykę laparoskopu, czyli końcówkę z soczewką, co poprawia widoczność. Pech, a właściwie brak wyobraźni kogoś z zespołu operacyjnego sprawił, że naczynie postawiono bezpośrednio przy pacjentce, na stole operacyjnym. I to tak, że przylegał do skóry i spowodował rozległe oparzenie II i III stopnia.

Oparzenie na stole operacyjnym – operacja się udała, ale blizny zostały

Pacjentka długo leczyła skutki poparzenia. Przeszła bolesne zabiegi przeszczepu skóry, na ciele pozostały szpecące blizny.

Wystąpiła do ubezpieczyciela szpitala z wnioskiem o wypłatę. Nie, nie do prokuratury. Nie do sądu. Tak, jak sobie życzyliby lekarze: jest wina, jest szkoda na zdrowiu spowodowana w szpitalu, to nie urządzamy polowania na czarownice. Nie wskazujemy palcem osoby, która zawaliła.  Nie ciągamy wszystkich, którzy byli na dyżurze, po prokuraturach i sądach, tylko kulturalnie likwidujemy szkodę z polisy OC szpitala.

Oparzenie na stole operacyjnym okiem biegłego

I tu wkracza cały na biało lekarz-orzecznik, powołany przez zakład ubezpieczeń. Otóż ten lekarz, najwyraźniej zaślepiony misją usprawiedliwiania każdego działania, które podejmował inny lekarz, albo chociaż ktoś, kto obok lekarza stał, albo może tylko przejęty tym, że w końcu wydaje opinię za pieniądze tego, kogo odpowiedzialność ma rozstrzygać, pisze tak:

„W technice laparoskopowej operuje się w zacienieniu (z wygaszonymi światłami na sali operacyjnej) ponieważ jego przebieg jest obserwowany na ekranie monitora. Poza tym pacjent jest „obłożony” jałowymi serwetami i ewentualny kontakt narzędzi, w tym wypadku kubek z gorącym płynem był nie do zauważenia. (…) Opisane zdarzenie nie jest powikłaniem, a jedynie zdarzeniem niepożądanym.”

Zdarzenie niepożądane, jatrogenna szkoda? Nic z tych rzeczy

To, że jest to zdarzenie niepożądane, to oczywiste. Nieoczywiste, a właściwie absurdalne jest jednak to, co dalej pisze biegły. Że świadczeń medycznych udzielono zgodnie ze stanem aktualnej wiedzy medycznej. Oraz: że dołożono należytej staranności podczas udzielania świadczeń w placówce medycznej. I jeszcze: że nie doszło do żadnego błędu medycznego.

Biegły- oparzenie na stole operacyjnym

Biegły- oparzenie na stole operacyjnym

Biegły niebiegły

Dlaczego pan orzecznik, AP chirurg z Hajnówki, się myli?

Otóż:

  • po pierwsze: chałupniczo wykorzystywany kubek z gorącym płynem nie jest żadnym narzędziem (ani wyrobem medycznym)

 

  • po drugie: nikt nigdy w żadnej publikacji naukowej nie uznał za dopuszczalne stawiania gorącego metalowego kubka w polu operacyjnym, gdzie może dotknąć skóry pacjenta

 

  • po trzecie: w laparoskopii światła na sali mogą być przygaszone, bo operator patrzy na monitor, ale nie znaczy to, że zespół jest zwolniony z kontroli pola, narzędzi, przewodów, płynów i źródeł ciepła. Standard bezpieczeństwa w chirurgii idzie w przeciwną stronę. Im gorsza widoczność i im bardziej pacjent jest przykryty, tym bardziej trzeba eliminować niekontrolowane źródła ryzyka

 

  • po czwarte: jeśli podczas operacji zespół operacyjny ma używać podgrzewacza optyki, to powinien to być dedykowany jałowy wyrób albo bezpieczna metoda przewidziana w procedurze. Na rynku dostępne są jednorazowe jałowe podgrzewacze optyki: urządzenia, które ogrzewają optykę do temperatury zbliżonej do temperatury ciała i które aktywowuje się przed obłożeniem pacjenta. W praktyce też często końcówkę laparoskopu ogrzewa się w ciepłym jałowym roztworze na stoliku instrumentariuszki. Następnie końcówkę osusza się jałowo i wprowadza przez trokar.

Oparzenie podczas operacji – błąd organizacyjny

To, do czego doszło w przypadku tego oparzenia, to wynik błędu organizacyjnego, który jest rodzajem błędu medycznego. Czy zabrakło procedur, czy też ich nie przestrzegano, wykaże dalsze postępowanie. Jedno jest pewne: taka treść opinii zakrawa na kpinę. A dodatkowo naraża biegłego na odpowiedzialność karną za wydanie fałszywej opinii oraz na odpowiedzialność zawodową – jest to przewinienie etyczne.

Czytaj więcej o odpowiedzialności biegłych m.in. tutaj: „Kiedy biegły sądowy zapłaci odszkodowanie”

Co zrobi pacjentka?

Dlaczego na początku postawiłam tezę, że biegły taką opinią strzelił sobie i swojemu pracodawcy  (ubezpieczycielowi) w stopę? Otóż mając taką opinię, ubezpieczyciel prawdopodobnie nie będzie skory do ugodowego zakończenia sporu na rozsądnych warunkach. I taka jedna spolegliwa opinia lekarza może  uruchomić całą machinę prawną. Czyli to, czego lekarze postulujący uwolnienie ich od indywidualnej odpowiedzialności bardzo chcieliby uniknąć.

***

Czytaj więcej o no-fault tutaj: „No-fault w sprawach o błedy medyczne”

Błąd medyczny a prokuratura – statystyki 2020–2025

Jolanta Budzowska17 kwietnia 20262 komentarze

Czy zgłoszenie błędu medycznego do prokuratury ma sens? Emocjonalnie — bardzo często tak. Statystycznie — odpowiedź jest dużo mniej oczywista. 

Zawiadomienie prokuratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa to często pierwszy krok rozważany przez pacjentów poszkodowanych przez błąd medyczny. I trudno się temu dziwić — dla wielu osób postępowanie karne wydaje się najbardziej naturalną drogą dochodzenia sprawiedliwości. Tyle, że warto zadać sobie pytanie: czy działania prokuratury w sprawach o błąd medyczny są rzeczywiście skuteczne i szybkie?

Szybkie? Na pewno nie. Sam czas oczekiwania na opinię biegłych to najczęściej rok albo i dłużej. Miałam ostatnio okazję wypowiedzieć się na ten temat w charakterze ekspertki dla TVN Uwaga (tu link).

A co ze skutecznością? Tu nie opieram się na intuicji, tylko na twardych danych z Prokuratury Krajowej.

Ile spraw o błąd medyczny trafia do prokuratury?

W 2020 roku do prokuratury wpłynęło 2.975 zawiadomień, w 2021 – 3.075, w 2022 – 2.823, w 2023 – 3.059, w 2024 – 2.732, a w 2025 – 2.264.

To oznacza, że w ostatnich 6 latach średnio 2.821 osób rocznie uznawało, że sprawą o błąd medyczny powinna zająć się prokuratura.

Wypada więc zapytać: z jakim efektem?

Jaka jest skuteczność prokuratury w sprawach o błąd medyczny?

W poszczególnych latach postępowania prowadzone przez prokuraturę kończyły się aktami oskarżenia albo wnioskami o wyrok skazujący w następującej liczbie:

  • 2020 – 176
  • 2021 – 198
  • 2022 – 142
  • 2023 – 115
  • 2024 – 84
  • 2025 – 86

Wniosek o wyrok skazujący w sprawach medycznych zdarza się zresztą baaardzo rzadko. Może zostać złożony przede wszystkim wtedy, gdy lekarz przyznałby się do popełnienia przestępstwa i nie kwestionowałby okoliczności sprawy.

Średnio więc tylko w 133 przypadkach rocznie prokuraturze udawało się — po przeprowadzeniu najczęściej wieloletniego śledztwa — skierować sprawę o błąd medyczny do sądu.

Tylko 4,7% spraw kończy się uznaniem odpowiedzialności karnej

I teraz liczba najważniejsza.

Jak wynika z danych statystycznych, w ostatnich 6 latach tylko 4,7% spraw o błąd medyczny prowadzonych przez prokuraturę zakończyło się konkluzją, że doszło do błędu i ktoś — lekarz, pielęgniarka czy inny członek personelu medycznego — powinien ponieść odpowiedzialność karną.

Czyli, mówiąc w uproszczeniu: tylko 5 na 100 osób zawiadamiających prokuraturę miało rację. A przynajmniej tak wynikało z dowodów zgromadzonych w toku postępowania przygotowawczego.

Jeśli zaś spojrzymy na najświeższe dane, czyli na rok 2025, statystyka jest dla pokrzywdzonych jeszcze bardziej niekorzystna. Ostatnio już mniej niż 4 osoby na 100 uzyskują oczekiwany przez siebie efekt zawiadomienia prokuratury o błędzie medycznym.

To dopiero pierwszy etap postępowania karnego

Warto mocno podkreślić jedną rzecz: mówię tu wyłącznie o pierwszym etapie procesu karnego, czyli o skierowaniu aktu oskarżenia.

To, czy później zapadnie wyrok skazujący czy uniewinniający, to już osobna historia. Z pewnością jednak odsetek wyroków uniewinniających jest znaczący. Czekam na konkretne dane z Ministerstwa Sprawiedliwości. Gdy je dostanę, z pewnością uzupełnię prezentowane tu wnioski. Tymczasem warto przeczytać wpis: „Jak stracić i odzyskać wiarę w sprawiedliwość„. I kolejny: o procesie skazanej za błąd medyczny pielęgniarki.

Lekarze boją się odpowiedzialności karnej? Statystyki pokazują coś innego

Odwracając perspektywę, widać jasno, że lekarze, którzy tak głośno argumentują, iż z powodu grożącej im odpowiedzialności karnej boją się wykonywać zawód — szczególnie w specjalizacjach takich jak ginekologia i położnictwo — są po prostu oderwani od realiów.

Jeżeli tylko niewielki ułamek spraw kończy się już na etapie aktu oskarżenia, to trudno poważnie twierdzić, że odpowiedzialność karna stanowi dziś realną, masową barierę w wykonywaniu zawodu lekarza.

Dlaczego do prokuratur trafia coraz mniej zawiadomień o błędzie medycznym?

To jest moim zdaniem pytanie równie ważne jak statystyki skuteczności.

Od 2024 roku wyraźnie maleje liczba zawiadomień o podejrzeniu popełnienia przestępstwa w sprawach o błąd medyczny.

Czy aż tak bardzo poprawiła się jakość świadczeń zdrowotnych? Tę hipotezę odrzucam na wstępie. Myślę, że nie muszę tego szerzej uzasadniać — realia mówią same za siebie.

Błąd medyczny a prokuratura

Błąd medyczny a prokuratura

1. Likwidacja wyspecjalizowanych wydziałów prokuratury

Jednym z powodów może być utrata wiary pokrzywdzonych w skuteczność działań prokuratury po likwidacji specjalnych wydziałów zajmujących się błędami medycznymi. Zostały one utworzone w 2016 r., a zlikwidowano je w 2024 r.

Nie tylko ja, ale również obrońcy lekarzy uważają, że odbyło się to ze szkodą dla jakości postępowań. To, że śledztwa w sprawach błędów medycznych prowadzili wyspecjalizowani, doświadczeni w tej problematyce prokuratorzy, działało na korzyść wszystkich: pokrzywdzonych, lekarzy i Skarbu Państwa.

Pokrzywdzeni i lekarze mogli liczyć na rzetelne wyjaśnienie okoliczności sprawy, a Skarb Państwa — na to, że sprawnie prowadzone postępowanie będzie po prostu tańsze.

2. Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych

Druga przyczyna, która przychodzi mi do głowy, to utworzenie Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych.

Rzecznik Praw Pacjenta zaczął wypłacać świadczenia z FKZM od czerwca 2024 r., a w 2025 r. wydano aż 586 decyzji przyznających świadczenie kompensacyjne.

Fundusz ma swoje wady — o tym napiszę kiedy indziej — ale ma też jedną podstawową zaletę: jest w stanie dać poszkodowanym pacjentom konkret. Czyli decyzję o rekompensacie i wypłatę świadczenia – realnie – w terminie około roku.

Co ciekawe, ustawa nie zabrania równoległego złożenia wniosku do FKZM i zawiadomienia do prokuratury.

3. Ryzyko procesowe w sprawach cywilnych

Trzecia przyczyna jest mniej oczywista.

W ostatnich latach sądy cywilne zaczęły częściej korzystać z przepisu, który pozwala im oprzeć rozstrzygnięcie sprawy odszkodowawczej na opinii uzyskanej np. przez prokuratora w toku śledztwa dotyczącego błędu medycznego*.

A ponieważ opinie wydawane w toku postępowania karnego są na ogół niekorzystne dla poszkodowanych, taka „okrężna droga” dochodzenia rekompensaty — najpierw przez postępowanie karne — stała się po prostu strategicznie ryzykowna.

Czy warto zgłaszać błąd medyczny do prokuratury?

Na to pytanie nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich.

Są sprawy, w których zawiadomienie prokuratury ma sens. Ale są też takie, w których pacjent — zamiast tracić lata i energię — powinien najpierw rozważyć inne ścieżki działania: postępowanie cywilne, wniosek do Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych albo równoległe prowadzenie kilku dróg.

Jedno jest pewne: warto podejmować decyzję strategicznie, a nie odruchowo.

A Ty, jak to oceniasz?

A może Ty masz własną teorię, dlaczego do prokuratur trafia coraz mniej zawiadomień o podejrzeniu popełnienia przestępstwa w sprawach o błąd medyczny?

Chętnie zapoznam się z Twoimi przemyśleniami. Zapraszam do dyskusji w komentarzu.

* Art. 278¹ k.p.c.
Sąd może dopuścić dowód z opinii sporządzonej na zlecenie organu władzy publicznej w innym postępowaniu przewidzianym przez ustawę.

Zgoda na zabieg – i wszystko jasne?

Jolanta Budzowska04 marca 202614 komentarzy

Jak podały media, nawet 20 lat więzienia grozi ginekologowi z Poznania, któryw 2024 r.  podczas operacji 24-letniej pacjentki wyciął narządy rozrodcze bez posiadania jej świadomej zgody na zabieg. Postawiono mu zarzut ubezpłodnienia.

O sprawie jako pierwsza napisała Gazeta Wyborcza w artykule „Obudziła się bez macicy i jajników”. Lekarz po tym, jak wyciął jeden jajnik, rzekomo gołym okiem zobaczył zmiany nowotworowe także w innych miejscach. Nie czekając więc na to, co pokaże tzw. intra – czyli wynik badania histopatologicznego wykonywanego w trakcie operacji,  wyciął pacjentce macicę z drugim jajnikiem, jajowody, sieć większą i ścianę otrzewnej zatoki Douglasa. W ten sposób ją ubezpłodnił i wywołał u 24-letniej kobiety menopauzę. Zainteresowanym bliżej tematem jaka odpowiedzialność karna grozi lekarzowi za ubezpłodnienie, polecam mój artykuł w Przeglądzie Prawa Medycznego: „Wykładnia pojęcia „zdolność płodzenia” w świetle art. 156 § 1 pkt 1 Kodeksu karnego.”

Zgoda na zabieg – nie na każdy zakres zabiegu

– Lekarz powinien poinformować, co się może wydarzyć i jakie będą konsekwencje. A pacjentka może się na rozszerzenie zabiegu zgodzić lub nie.  To jej prawo i lekarz nie może jej tego odmówić, bo ostateczna decyzja nie należy do niego. – podał prof. Mariusz Bidziński w rozmowie z GW. Lekarz ma prawo zmienić zakres zabiegu bez zgody pacjenta tylko w sytuacji, gdy zaniechanie takiego działania mogłoby prowadzić do ciężkiego uszczerbku na zdrowiu lub śmierci, np. gdy trzeba tamować masywny krwotok. Zagrożenie musi być jednak bezpośrednie – występować tu i teraz, w sali operacyjnej, a nie w przyszłości.

Zgoda na zabieg w praktyce

Zgoda na zabieg jest jednym z kluczowych etapów leczenia. Do świadomego uczestnictwa pacjenta w tym procesie należy zatem podchodzić ze szczególną uwagą. To teoria, z którą każdy się zgadza. W praktyce, jak to w życiu, punkt widzenia zależy od punktu siedzenia.

Zgoda na zabieg

Zgodna na zabieg

To, na co pacjent wyraża zgodę, jest ważne przede wszystkim dla pacjenta – wiadomo. Dla lekarza, uzyskanie zgody pacjenta na zabieg jest na ogół uciążliwym, biurokratycznym obowiązkiem, który najchętniej zredukowałby do minimum. Tak, pojawiają się nawet takie pomysły.

Spójrzmy zatem na problem nieco inaczej, bo oczami dyrektorów szpitali.

Brak skutecznej zgody na zabieg – odpowiedzialnośc szpitala

W kuluarach konferencji, na której ostatnio wygłaszałam wykład na temat odpowiedzialności podmiotów leczniczych i ubezpieczycieli za błędy lekarskie, porozmawialiśmy sobie miedzy innymi  o realiach. Dyrektorzy bezpośrednio nie leczą pacjentów, więc właściwie mogłoby być im wszystko jedno, jak wygląda rozmowa lekarza z „kandydatem” do operacji. Im jednak bardzo zależy, żeby zgoda pacjenta na leczenie była świadoma i żeby doktorzy potrafili się z chorymi porozumieć. Dlaczego? Ponieważ w razie braku wymaganych informacji przed operacją, a następnie powikłań po jej przeprowadzeniu, szpital może popaść w poważne kłopoty…

Skuteczna zgoda na zabieg to nie jakakolwiek zgoda

Właściwie wszystko na temat zgody na zabieg mówi wyrok wydany w prowadzonej i zakończonej przed laty przez moją kancelarię sprawie:

  1. „Jeżeli pacjentka nie została poinformowana o możliwości wystąpienia poważnych komplikacji zdrowotnych wskutek podania kontrastu w postaci roztworu błękitu metylowego, to nie można mówić o skutecznej zgodzie na zabieg, a tym samym o przejęciu przez nią ryzyka, jakie było z nim związane.

  2. W braku „poinformowanej” zgody pacjentki powstanie szkody wskutek wykonania zabiegu, także prawidłowego z punktu widzenia medycznego, uzasadnia odpowiedzialność lekarza (szpitala).”

Ten wyrok – Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2008 r. I ACa 846/07 –   wyznacza praktyczne i prawne granice odpowiedzialności szpitala i jest uznawany za jeden z ważniejszych w ramach tzw. dorobku orzecznictwa.

Co z niego wynika? Nawet, gdy zabieg (operacja) jest  wykonany poprawnie, zgodnie z aktualną wiedzą medyczną, a wystąpią powikłania, to jeśli pacjent ma prawo do odszkodowania. Kiedy? Gdy nie został odpowiednio poinformowany przed operacją o ryzyku wystąpienia tego konkretnego powikłania, którego stał się ofiarą. Może wówczas wystąpić o rekompensatę, czyli zadośćuczynienie, zapłatę odszkodowania i renty.

Gdyby jednak całe zagadnienie było tak proste, jak cytowana teza wyroku, to proces w tej sprawie nie trwałby 15 lat… A trwał  – ja byłam pełnomocnikiem „tylko” przez ostatnie 6 lat. Stało się to po tym, jak poprzedni pełnomocnik oświadczył klientce, że jego możliwości się wyczerpały.

Zgoda na zabieg, czyli treść rozmowy lekarza z pacjentem

To, na co się chory rzeczywiście zgodził i jaką wcześniej informację otrzymał, jest w procesie najczęściej osią sporu. Czyli my – pacjent i jego pełnomocnik – próbujemy udowodnić, że lekarz nie omówił rzetelnie z pacjentem tego, jakie są dostępne metody lecznicze i nie poinformował, jakie ryzyka wiążą się z każdą z nich.  W szczególności z metodą wybraną (najczęściej arbitralnie przez lekarza) w tym konkretnym przypadku.

Szpital i jego pełnomocnik twierdzą na ogół przeciwnie. Jeślu mamy do czynienia z tzw. zgodą blankietową, to sytuacja się komplikuje. Jest to na ogół mniej lub bardziej ogólny formularz. Zwykle brzmi podobnie: „wyrażam zgodę na proponowane leczenie w postaci zabiegu operacyjnego (…)”. I jeszcze: „oświadczam, że zostałem poinformowany o jego ryzykach oraz że miałem możliwość nieskrępowanego zadawania pytań”. Niestety to, jaka była dokładnie  treść informacji i na co konkretnie pacjent wyraził zgodę, sąd może ustalić opierając się na zeznaniach świadków.

Zgoda blankietowa „uzupełniona” pamięcią lekarza

Zaczyna się wówczas zabawa w przypominanie sobie rozmowy pacjent – lekarz sprzed – na ogół – kilku lat. To, że detaliczna pamięć członków personelu medycznego na temat 10-minutowej rozmowy z jednym z setek, jeśli nie tysięcy pacjentów, musi być fikcją, nikomu nie przeszkadza…

Kluczowe bywa ustalenie, o czym właściwie lekarz miał obowiązek poinformować pacjenta. Czy o wszystkich powikłaniach? Niewykonalne. Wystarczy na ogół o najczęstszych lub najbardziej poważnych.

Zakres przekazywanej wiedzy należy zindywidualizować, to znaczy dopasować do chorego. Do tego, co chce usłyszeć, do możliwości zrozumienia przez  niego określonych, czasem trudnych, informacji. Podobnie z ryzykiem: często jest diametralnie różne dla dwóch różnych pacjentów, w zależności na przykład od stanu zaawansowania choroby czy chorób współistniejących.

I tak dalej, i tak dalej. Tym postem nie wyczerpię tematu, ale o zgodzie będę jeszcze duuużo pisać, bo jak wspomniałam na początku, to bardzo ważny temat, także z punktu widzenia możliwości uzyskania odszkodowania za błąd medyczny.

Zgoda na zabieg – o czym pacjent powinien pamiętać

Będąc pacjentem przed zabiegiem diagnostycznym lub operacyjnym albo przed podjęciem leczenia metodą stwarzającą podwyższone ryzyko:

  • przeczytaj uważnie formularz „pisemnej zgody”, który otrzymujesz do podpisania;
  • jeśli masz wątpliwości lub pytania, nie bój się ich zadać;
  • gdy lekarz oczekuje od ciebie podpisania formularza „in blanco” – bez wypełnionej rubryki, gdzie ma być wpisany rodzaj operacji, bez daty lub bez nazwiska lekarza, który z  tobą rozmawia, poproś o wcześniejsze wypełnienie tych pól;
  • jeśli te rubryki są wypełnione, ale zostają jeszcze wolne miejsca obok – zakreśl je: często po zabiegach, szczególnie powikłanych,  w takich miejscach pojawiają się dodatkowe informacje, których wcześniej tam nie było…;
  • w sytuacji, gdy masz trudności z przeczytaniem formularza lub złożeniem podpisu, bo na przykład jesteś już po premedykacji, w drodze na salę operacyjną, przekaż lekarzowi albo osobie bliskiej, że nie jesteś w stanie się podpisać;
  • i najważniejsze: dopisuj przy swoim podpisie datę i godzinę – czasem minuty mają znaczenie.

Szczególnie  w sprawie o błąd medyczny…

Więcej o zgodzie na zabieg i przykładach różnych sytuacji przeczytasz w moich artykułach:

Czy zgoda na zabieg wyklucza odszkodowanie za błąd lekarski?

Oparzenie pacjenta podczas operacji – tu o tym, że nie można dążyć w treści formularzy do aburdalnego założenia, że pacjent ma się zgodzić „na wszystko”.

Utrata wzroku po iniekcji

Nierozpoznanie złamania w RTG – pacjencie, lecz się sam

Jolanta Budzowska18 lutego 2026Komentarze (1)

Styczeń 2026 roku w Polsce zapisał się jako miesiąc z ekstremalnymi mrozami. Temperatury spadały lokalnie poniżej -30°C (-39°C w niektórych doniesieniach, -27,7°C w Suwałkach). Takie warunki pogodowe, połączone z opadami śniegu i marznącego deszczu, spowodowały znaczący wzrost liczby urazów ortopedycznych. Nie ma więc lepszej okazji do zastanowienia się nad tym, co może pójść „nie tak” z rozpoznaniem i leczeniem złamania. Zapraszam więc do wspólnej analizy i omówienia konkretnego, prawdziwego przypadku. I choć dla mnie i dla poszkodowanego pacjenta to prawdziwe życie, a nie teoria, to za zgodą Klienta: uczmy się na  (cudzych) błędach. 

I. Pacjent doznał urazu nie na śliskim chodniku, a podczas gry w piłkę nożną. Wykonał zdjęcie RTG. W pewnej Bardzo Znanej Prywatnej Klinice zdjęcie to zostało opisane przez specjalistę radiologii A jako „drobna infrakcja paliczka środkowego – trzeciego – palca prawej stopy”.

Wizyta u ortopedy

II. W trakcie wizyty ortopedycznej odbytej tego samego dnia, lekarz ortopeda B, odczytał wynik badania RTG, i bez badania palpacyjnego stopy wydał zalecenia.  Pacjent miał szynować stopę butem i ograniczyć chodzenie. Miał też dbać o przeciwobrzękowe ułożenie kończyny. Uznał zatem, że – tak jak zostało to opisane w RTG – pacjent doznał drobnego złamania trzeciego palca stopy. W zasadzie: pęknięcia, niewymagającego szczególnego leczenia.

Zdjęcie RTG I

Zdjęcie RTG  I – opisane przez radiologa A i podstawa diagnozy ortopedy B

Nierozpoznanie złamania (właściwego palca)

III. Poszkodowany nadal jednak odczuwał ból w kontuzjowanej nodze. Problem był taki, że ból doskwierał mu nie w trzecim palcu, jakby na to wskazywał wynik badania, tylko w śródstopiu. Zrobił zdjęcie kontrolne (Zdjęcie II). To kolejne RTG zostało opisane przez innego specjalistę radiologa (C). Ponownie opisano je jednak jako „drobna infrakcja podstawy paliczka środkowego palca III stopy prawej.”

Zdjęcie RTG II

Zdjęcie RTG  II – opisane przez radiologa C

Pacjent i jego dwie prawe stopy

IV. Pacjent, zaniepokojony rozbieżnościami między opisem RTG a tym, w którym miejscu i jak bardzo go bolała stopa, zaczął podejrzewać, że doszło do nierozpoznania złamania. Skorzystał z teleporady u lekarza ortopedy D w tej samej Bardzo Znanej Prywatnej Klinice. Ortopeda analizując w systemie dotychczasową historię leczenia pacjenta, złapał się za głowę (tak można sobie to wyobrazić). Potwierdził przypuszczenia mojego klienta, że zdjęcie RTG I i zdjęcie RTG II przedstawiają dwie różne (prawe) stopy.

Napisał tak:

„Na zdjęciu RTG I obraz prawidłowy stopy, pęknięcie palca III, na zdjęciu RTG II złamanie II k. śródstopia kompletnie nieopisane przez radiologa, kostnina obfita (?) brak zrostu – pacjent nie miał nowego urazu – konieczna wizyta stacjonarna pilna celem wyjaśnienia sytuacji.”

Weryfikacja diagnozy

V. Pacjent zrezygnował z usług Bardzo Znanej Prywatnej Kliniki, bo wizyta stacjonarna mogła się odbyć jedynie u ortopedy B, do którego stracił zaufanie. Wykonał kolejne zdjęcie RTG  (Zdjęcie RTG III) w innym podmiocie leczniczym.

Zdjęcie RTG III

Zdjęcie RTG III

Ortopeda E w tej placówce potwierdził, że u pacjenta doszło do poważnego złamania drugiej kości śródstopia. Początkowa diagnoza postawiona w Bardzo Znanej Prywatnej Klinice była nieprawidłowa.

Pytania

  1. Czy popełniono błąd medyczny?
  2. Jeśli tak, to jaki?
  3. Jeśli tak, to kto popełnił błąd?
  4. Kto odpowiada w stosunku do pacjenta?

***

Odpowiedzi

ad. 1 Oczywiście, tak. Poniżej omówienie tragedii pomyłek, do których doszło.

ad. 2, 3 i 4

a) W Bardzo Znanej Prywatnej Klinice prawdopodobnie pomylono zdjęcia dwóch różnych pacjentów. Jest to błąd organizacyjny. Pacjent nie ma obowiązku dociekać, kto go popełnił. Odpowiada Klinika i jej ubezpieczyciel. Radiolog A prawidłowo opisał zdjęcie RTG I – tyle, że nie było to zdjęcie leczonego pacjenta.

b) Ortopeda B, dysponując zdjęciem innego niż mój Klient pacjenta, postawił błędną diagnozę i wydał błędne zalecenia. Popełnił błąd diagnostyczny i błąd terapeutyczny. Mógł go z łatwością uniknąć, gdyby przeprowadził dokładny wywiad z pacjentem i gdyby dokładnie zbadał stopę pacjenta. Na jego usprawiedliwienie w pewnym stopniu przemawia fakt, że zasugerował się błędnym zdjęciem RTG. Jeśli lekarza łączyła z Kliniką umowa cywilnoprawna, pacjent może domagać się odszkodowania solidarnie od lekarza i Kliniki, a także od  ich ubezpieczycieli.

c) Lekarz radiolog C, opisujący zdjęcie RTG II, popełnił rażący błąd. Dysponując właściwym zdjęciem RTG właściwego pacjenta, na którym było widoczne złamanie kości II, opisał złamanie palca III. Rozkład odpowiedzialności wygląda jak w punkcie b), z naciskiem na odpowiedzialność lekarza radiologa C i jego ubezpieczyciela.

Jak widać, podczas leczenia zdarzają się sytuacje, o których się nie śniło filozofom. Czy to tylko teoria, ciekawy kazus? Niestety nie. W wyniku zamiany zdjęć i postawieniu na tej podstawie nieprawidłowej diagnozy, poszkodowany pacjent nie dostał adekwatnych do stanu zdrowia zaleceń. Doszło do nierozpoznania złamania kości śródstopia. Złamanie nie zostało należycie zaopatrzone. Konsekwencją jest opóźniony i nieprawidłowy zrost kości.

← Poprzednie wpisy